ADVANCESEARCH

‘หลักสี่’ จัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืน ร่วมมือคัดแยก ทิ้งเป็นที่ เก็บเป็นเวลา

24.12.2563
81
Share

Highlight

  • ผ่านมาเขตหลักสี่มีปัญหาและอุปสรรคในการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนมากขึ้น เนื่องจากชุมชนขยาย และเกิดหมู่บ้านจัดสรรใหม่ ทำให้เจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอในการเก็บขน รวมถึงพาหนะสำหรับขนเก็บขนไม่เพียงพอ
  • โดยทั่วไปประชาชนมีความรู้เรื่องการแยกขยะ แต่ยังไม่มีความเชี่ยวชำนาญในการคัดแยกได้ถูกต้อง และยังคงมีทัศนคติที่ว่าแยกไปก็ทิ้งรวมกันในถังเดียว หรือรถคันเดียว ส่งผลให้กระบวนการคัดแยกขยะของเจ้าหน้าที่สำนักงานเขตทํางานได้ยาก ทำให้การคัดแยกไม่มีประสิทธิภาพ
  • ทางเขตหลักสี่มีโครงการและกิจกรรมเกี่ยวกับการจัดการขยะที่หลากหลาย รวมถึงกิจกรรมที่ส่งเสริมการลดขยะที่ต้นทาง เช่น กิจกรรมนัดทิ้งนัดเก็บขยะชิ้นใหญ่ เพื่อลดปัญหาประชาชนลักลอบไปทิ้งในที่ว่าง สามารถนำขยะมารีไซเคิลหรือกลับไปใช้ใหม่ รวมทั้งกิจกรรมปุ๋ยหมักจากขยะอินทรีย์ กิจกรรมสวนเกษตรดาดฟ้าซึ่งใช้ประโยชน์จากขยะอินทรีย์ แต่โครงการและกิจกรรมเหล่านี้ยังได้รับความร่วมมือจากประชาชนน้อย
  • การจัดการขยะของ กทม.เป็นแบบรวมศูนย์ มีการให้สัมปทานเอกชนเข้ามารับผิดชอบหลายส่วน การที่ กทม.ไม่มีพื้นที่รองรับขยะเป็นของตัวเองเป็นอีกหนึ่งปัญหา อีกทั้งสภาพกายภาพของเมืองที่ไม่เหมาะให้มีขยะตกค้าง การทำงานซ้ำซ้อนจากโครงสร้างของหน่วยงานที่ขาดการประสานงาน การดำเนินการไม่สอดรับกัน

ขยะนับวันจะกลายเป็นปัญหาใหญ่ขึ้นตามจำนวนประชากรและการขยายตัวของชุมชน การแก้ปัญหาจึงมีความท้าทาย และคำตอบสุดท้ายจะต้องมีการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชนที่ต้นทางเพื่อให้เกิดความอย่างยั่งยืน อย่างน้อยเป็นการลดปริมาณขยะที่ต้นทางให้เหลือน้อยที่สุด และนำขยะเหล่านั้นกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่หรือใช้ซ้ำให้ได้มากที่สุด เพื่อลดปริมาณในการกำจัด โดยต้องอาศัยความร่วมมือจึงจะประสบความสำเร็จ ซึ่งเขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร (กทม.) เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่กำลังดำเนินการในเรื่องดังกล่าว ดังจะเห็นได้จาก “รายงานผลการศึกษาเพื่อพัฒนาแนวทางขับเคลื่อน การจัดการขยะมูลฝอยจากชุมชนที่ต้นทางอย่างยั่งยืนพื้นที่เขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร”

หลักสี่เป็น 1 ใน 50 เขตการปกครองของ กทม. เป็นเขตที่อยู่อาศัยรองรับการขยายของเมืองทางทิศตะวันออก (ติดเขตดอนเมือง) แบ่งเขตปกครองย่อยออกเป็น 2 แขวง ได้แก่ แขวงทุ่งสองห้องและแขวงตลาดบางเขน ประกอบด้วยย่านธุรกิจ ศูนย์การค้า ตลาด หมู่บ้านจัดสรร สถานที่ราชการ รัฐวิสาหกิจ โรงงานอุตสาหกรรมขนาดกลางและเล็ก อาคารที่พักอาศัยทั้งตึกสูงและแหล่งชุมชนแออัด มีประชากรรวม 105,588 คน (ข้อมูล ณ เดือนธันวาคม 2559) โดยการศึกษานี้มีชุมชนเป้าหมายในการศึกษาคือ ชุมชนการเคหะทุ่งสองห้อง 325 และชุมชนเคหะทุ่งสองห้อง 321 ซึ่งเป็นโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยของการเคหะแห่งชาติ

ขยะของเขตหลักสี่เกิดจากการอุปโภค บริโภค และกิจกรรมต่าง ๆ ที่เหลือใช้ ขยะที่ถูกจัดเก็บรวบรวมอยู่ในรูปแบบขยะทั่วไป ซึ่งมีเศษอาหาร กิ่งไม้ ใบไม้ประมาณ 48% ขยะทั่วไปที่รีไซเคิลไม่ได้และยากในการกำจัดประมาณ 38% และขยะรีไซเคิลประมาณ 14%

ในปี 2557 ปริมาณขยะมูลฝอยในเขตหลักสี่ มีปริมาณ 55,536.33 ตัน หรือเฉลี่ย 152.15 ตัน/วัน ปี 2558 ปริมาณมูลฝอย 57,585.58 ตัน เฉลี่ย 1157.77 ตัน/วัน และปี 2559 ปริมาณมูลฝอย 59,191.80 ตัน เฉลี่ย 161.73 ตัน/วัน

โดยในช่วงปี 2556-2559 เขตหลักสี่ ดำเนินตามนโยบายมหานครแห่งความปลอดภัยและมหานครสีเขียว โดย “เพิ่มระบบจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่จัดเก็บ ขนถ่าย จนถึงเปลี่ยนขยะ ให้เป็นพลังงานไฟฟ้าด้วยเทคโนโลยีทันสมัยและสะอาด”​

ในการเก็บขนและขนส่งขยะมูลฝอยแบ่งเวลาในการทิ้งตามนโยบายของ กทม. โดยถนนสายหลัก สายรอง และตลาด ชุมชน ถนน ตรอก ซอย เก็บขนมูลฝอยให้สะอาดทุกวัน สำหรับชุมชนที่รถเก็บขนมูลฝอยเข้าไม่ถึง สำนักงานเขตจัดหาอาสาสมัครชักลากมูลฝอยรวบรวมไว้ในจุดที่กำหนด ก่อนรถเก็บขนมูลฝอยจะเข้าจัดเก็บให้เรียบร้อยทุกวัน สำหรับมูลฝอยนำกลับมาใช้ใหม่ จัดเก็บเฉพาะวันอาทิตย์ มูลฝอยอันตรายจัดเก็บทุกวันที่ 1 และ 15 ของเดือน

ขยะที่เกิดขึ้น หากเป็นขยะทั่วไปจะถูกส่งไปยังศูนย์กําจัดมูลฝอยของกรุงเทพมหานคร ด้วยการหมักทําปุ๋ยและฝังกลบอย่างถูกสุขลักษณะ โดยการว่าจ้างบริษัทเอกชน เช่นเดียวกับการจัดการขยะอันตรายกําจัดมูลฝอยโดยวิธีการเผาในเตาอุณหภูมิสูงกว่า 1,000 °C และขยะติดเชื้อกำจัดด้วยวิธีการเผาแบบ 2 เตา ทำให้เผาไหม้อย่างสมบูรณ์และมีระบบบำบัดก๊าซ ส่วนขยะกิ่งไม้จากการตัดแต่งต้นไม้ทางสำนักงานเขตนำบดย่อยและนำไปหมักทําปุ๋ยใช้ประโยชน์

ที่ผ่านมาเขตหลักสี่มีปัญหาและอุปสรรคในการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนมากขึ้น เนื่องจากชุมชนขยาย และเกิดหมู่บ้านจัดสรรใหม่ ทำให้เจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอในการเก็บขน รวมถึงพาหนะสำหรับขนเก็บขนไม่เพียงพอ ขณะเดียวกันประชาชนในพื้นที่ก็ยังการขาดความตระหนักและจิตสำนึกสาธารณะ ด้วยคิดว่าการจัดการขยะเป็นหน้าที่และความรับรับผิดชอบของภาครัฐ โดยเฉพาะเรื่องการจัดหาถังหรือภาชนะบรรจุขยะซึ่งเป็นความรับผิดชอบของแต่ละครัวเรือนที่ยังขาดการสื่อสารให้ประชาชนเข้าใจ ขณะที่ถังขยะที่ทางสำนักงานเขตจัดเตรียมให้ก็มีไม่เพียงพอ ไม่แข็งแรง เก็บขยะได้ไม่มิดชิด ทําให้ขยะที่มีน้ำไหลออกมาส่งกลิ่นเหม็น การเก็บขนตามชุมชนที่รถขยะไม่สามารถเข้าถึงได้ ทำให้เจ้าหน้าที่ต้องใช้เวลาทำงานมากขึ้นและมีการลักลอบทิ้งขยะนอกเวลา

โดยทั่วไปประชาชนมีความรู้เรื่องการแยกขยะ แต่ยังไม่มีความเชี่ยวชำนาญในการคัดแยกได้ถูกต้อง และยังคงมีทัศนคติที่ว่าแยกไปก็ทิ้งรวมกันในถังเดียว หรือรถคันเดียว ส่งผลให้กระบวนการคัดแยกขยะของเจ้าหน้าที่สำนักงานเขตทํางานได้ยาก ทำให้การคัดแยกไม่มีประสิทธิภาพ ส่งผลกับระบบบดอัดเกิดเกิดความเสียหาย ระบบการกําจัดยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ การคัดแยกยังไม่สัมพันธ์กับการเก็บขน ไม่มีเทคโนโลยีการแปรรูปไปใช้ประโยชน์อย่างเพียงพอ ทำให้ต้องกําจัดโดยวิธีฝังกลบเป็นส่วนใหญ่

ทางเขตหลักสี่มีโครงการและกิจกรรมเกี่ยวกับการจัดการขยะที่หลากหลาย รวมถึงกิจกรรมที่ส่งเสริมการลดขยะที่ต้นทาง เช่น กิจกรรมนัดทิ้งนัดเก็บขยะชิ้นใหญ่ เพื่อลดปัญหาประชาชนลักลอบไปทิ้งในที่ว่าง สามารถนำขยะมารีไซเคิลหรือกลับไปใช้ใหม่ รวมทั้งกิจกรรมปุ๋ยหมักจากขยะอินทรีย์ กิจกรรมสวนเกษตรดาดฟ้าซึ่งใช้ประโยชน์จากขยะอินทรีย์ แต่โครงการและกิจกรรมเหล่านี้ยังได้รับความร่วมมือจากประชาชนน้อย ส่วนหนึ่งเพราะเงื่อนไขเรื่องเวลา อีกทั้งการรณรงค์ประชาสัมพันธ์ที่ยังไม่ครอบคลุมทั่วถึง และกิจกรรมต่าง ๆ ขาดความต่อเนื่อง

สำหรับกระบวนการและวิธีการจัดการขยะมูลฝอยของสำนักงานเขตดำเนินการภายใต้ข้อบัญญัติ ปี 2535 ซึ่งให้นิยามขยะมูลฝอยไม่สอดคล้องกับชนิดและพฤติกรรมของขยะที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ปัญหาจากการไม่คัดแยกจากต้นทางยังคงเป็นปัญหาสำคัญ ทำเจ้าหน้าที่คัดแยกเบื้องต้นได้ยาก และรอบเวลาที่กำหนดในแต่ละวันทำให้ขยะถูกรวมเข้าสู่ขั้นตอนการฝังกลบโดยไม่ทันได้ผ่านการคัดแยก

นอกจากนี้ การจัดการขยะของ กทม.เป็นแบบรวมศูนย์ มีการให้สัมปทานเอกชนเข้ามารับผิดชอบหลายส่วน การที่ กทม.ไม่มีพื้นที่รองรับขยะเป็นของตัวเองเป็นอีกหนึ่งปัญหา อีกทั้งสภาพกายภาพของเมืองที่ไม่เหมาะให้มีขยะตกค้าง การทำงานซ้ำซ้อนจากโครงสร้างของหน่วยงานที่ขาดการประสานงาน การดำเนินการไม่สอดรับกัน ทำให้ขาดประสิทธิภาพในการทำงาน มาตรการโทษปรับก็ไม่สามารถดำเนินการได้จริง

ขณะที่งบประมาณในการจัดการขยะเป็นตัวเลขที่สูงมาก โดยส่วนที่ต้องจ่ายให้เอกชนรับสัมปทานไปดำเนินการสูงเกือบ 50% การเน้นเรื่องความโปร่งใสตรวจสอบได้ ทำให้ไม่สะดวกในการบริหารงบ เงื่อนไขและกฎระเบียบการดำเนินงานแบบรวมศูนย์ทำให้สิ้นเปลือง เช่น ไม่สามารถจัดซื้อรถขยะสำหรับขนส่งได้ รูปแบบการกําจัดกว่า 80% เป็นการฝังกลบไม่มีประสิทธิภาพ

ดังนั้น เพื่อแก้ไขและการจัดการที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น มีข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากพื้นที่โดยให้มีการประเมิน “ค่าเก็บขน” และ “ค่ากําจัดขยะ” จากปริมาณขยะที่ทิ้งออกจากครัวเรือน และเพิ่มสวัสดิการค่าตอบแทนให้เจ้าหน้าที่ เพิ่มอุปกรณ์ป้องกันในการทำงานของเจ้าหน้าที่จัดสรรเวลาเก็บขนในช่วงกลางคืนสำหรับอาคารสถานที่ที่สามารถจัดเก็บได้ เป็นต้น

ที่สำคัญคือ การพัฒนาการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชนที่ต้นทางอย่างยั่งยืนแบบมีส่วน โดยต้องลดปริมาณมูลฝอยให้เหลือน้อยที่สุด และนำกลับมาใช้ประโยชน์ให้มากที่สุด เพื่อลดปริมาณในการกำจัด ซึ่งนับเป็นเป้าหมายที่ท้าทายอย่างยิ่งของสำนักงานเขตหลักสี่

อ้างอิง : รายงานผลการศึกษาเพื่อพัฒนาแนวทางขับเคลื่อน การจัดการขยะมูลฝอยจากชุมชนที่ต้นทางอย่างยั่งยืน พื้นที่เขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร

ขอบคุณภาพ: เฟซบุ๊กเพจ สำนักงานเขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร

Related

Most View

Recommend